Bouldering — co to jest i jak zacząć
Bouldering to najprostszy sposób, żeby spróbować wspinaczki. Nie potrzebujesz liny, uprzęży ani partnera. Przychodzisz na ściankę, zakładasz buty wspinaczkowe i wchodzisz na niską ścianę, pod którą leży gruby materac. Tyle.
Jestem instruktorem wspinaczki. Uczę dorosłych i dzieci. Większość moich kursantów po 30-tce ma czas głównie na treningi na boulderingu: taką jednostkę da się zrobić znacznie krócej niż trening na linie, a jakość treningu zostaje wysoka. W tym poradniku wyjaśniam, co to jest bouldering, czym różni się od wspinania z liną, jak czytać wyceny i jak przeżyć pierwszą wizytę bez stresu i bez kontuzji.
Uwaga o niezależności: prowadzę zajęcia m.in. na ściance Makak oraz w Murall Annopol i Murall Krakowska. Ten poradnik nie jest reklamą żadnej z nich. Zasady, które opisuję, są wspólne dla większości boulderowni w Polsce.
Co to jest bouldering?
Bouldering to wspinaczka bez liny i uprzęży na niskich formacjach skalnych albo na sztucznych ścianach. Zamiast liny bezpieczeństwo zapewnia materac (na ściance) albo przenośne materace, tzw. crash pady (w skałach).
Nazwa pochodzi od angielskiego boulder, czyli głaz. Na początku chodziło właśnie o wspinanie się na pojedyncze głazy. Dziś większość ludzi boulderuje w halach, na ścianach o wysokości kilku metrów. W skałach bouldery mają zwykle mniej niż 6 metrów.
Jedna trasa na boulderowni jest krótka: najczęściej kilka do kilkunastu ruchów. Za to te ruchy bywają trudne. Bouldering przypomina łamigłówkę: patrzysz na chwyty, wymyślasz sekwencję, próbujesz, spadasz na materac, poprawiasz i próbujesz znowu.
Boulder, problem, top — słowniczek na pierwszy raz
Na boulderowni usłyszysz kilka słów, które na początku brzmią dziwnie:
- Boulder (albo problem): jedna trasa, czyli zestaw chwytów i stopni, po których trzeba przejść od startu do topu. „Zrobiłem tego żółtego boulder” znaczy, że ktoś przeszedł żółtą trasę.
- Boulderownia: hala albo strefa ścianki przeznaczona tylko do boulderingu.
- Start: chwyty, od których zaczynasz. Zwykle oznaczone taśmą lub tabliczką. Często startuje się z obu rąk na wskazanych chwytach.
- Top: ostatni chwyt. Boulder jest „zrobiony”, kiedy utrzymasz go oburącz w kontrolowanej pozycji.
- Flash: przejście boulderu za pierwszym razem. Projekt: boulder, nad którym pracujesz przez kilka prób lub sesji.
- Magnezja: biały proszek, który osusza dłonie i poprawia tarcie.
- Spotting: asekuracja „z ręki” przez drugą osobę, która kieruje upadek na materac. Częściej spotyka się ją w skałach niż na ściankach.
Bouldering a wspinaczka z liną — czym się różnią?
Bouldering to jedna z odmian wspinaczki, a nie osobny sport. Różnią się jednak tym, jak wygląda zwykły dzień na ściance.
Bouldering:
- bez liny i uprzęży, na niskiej ścianie nad materacem;
- możesz przyjść sam, bez partnera;
- nie musisz znać asekuracji, żeby zacząć;
- krótkie, intensywne trasy: dużo siły, techniki i kombinowania w kilku ruchach;
- dużo przerw między próbami, dużo rozmów pod ścianą.
Wspinaczka z liną (na wędkę lub z prowadzeniem):
- wysoka ściana, uprząż, lina i druga osoba, która asekuruje;
- żeby wspinać się samodzielnie, trzeba umieć asekurować, a ścianki zwykle sprawdzają te umiejętności;
- dłuższe drogi: oprócz siły liczy się wytrzymałość i spokój na wysokości.
Którą wybrać na start? Jeśli chcesz po prostu sprawdzić, czy wspinanie Ci się spodoba, bouldering jest najszybszy: wchodzisz z ulicy, płacisz za wejście, wypożyczasz buty. Jeśli marzą Ci się wysokie ściany albo skały z liną, zacznij od zajęć z instruktorem, który nauczy Cię asekuracji. Jedno nie wyklucza drugiego. Większość wspinaczy, których znam, robi jedno i drugie.
Więcej o tym, jak w ogóle zacząć się wspinać, od wyboru ścianki po pierwsze treningi, piszę w poradniku wspinaczka dla początkujących.
Skąd się wziął bouldering?
W skrócie:
- Koniec XIX wieku: ludzie wspinają się na głazy w lesie Fontainebleau pod Paryżem i w Anglii, głównie jako trening przed górami.
- Lata 50. i 60. XX wieku: amerykański wspinacz i gimnastyk John Gill traktuje bouldering jako osobną dyscyplinę, wprowadza magnezję i dynamiczne ruchy. Nazywa się go ojcem nowoczesnego boulderingu.
- Lata 80.: pojawiają się crash pady, dzięki którym można bezpieczniej boulderować w skałach.
- 2021 (igrzyska Tokio 2020): wspinaczka sportowa debiutuje na igrzyskach olimpijskich, bouldering jest jedną z trzech konkurencji wieloboju.
- Paryż 2024: bouldering i prowadzenie tworzą wspólną konkurencję medalową.
- Los Angeles 2028: bouldering ma mieć własne, osobne medale.
Wyceny w boulderingu: kolory, skala V i skala Fontainebleau
Na ściance trudność boulderu poznasz najczęściej po kolorze albo po numerze. Ściany zwykle mają własne oznaczenia wycen: na jednej żółte znaczy „bardzo łatwe”, na innej coś zupełnie innego. Nie ma jednego standardu, więc zawsze szukaj tablicy z legendą przy wejściu albo zapytaj obsługę.
To samo dotyczy cyfr. Ta sama wycena na dwóch różnych ścianach może oznaczać inną trudność. „5” na jednej ściance nie musi być tym samym co „5” na innej. Nie znaczy też automatycznie V5. Czasem tak wychodzi, ale częściej to po prostu piąty stopień w wewnętrznej skali danej ścianki.
W skałach i coraz częściej także na ściankach używa się dwóch skal:
- Skala Fontainebleau (Font): zaczyna się od 1. Od stopnia 6 dzieli się literami A, B, C i plusem, np. 6A, 6A+, 6B, 6C+. To skala najczęściej spotykana w Europie, także w Polsce.
- Skala V (Hueco): amerykańska, zaczyna się od V0 i rośnie o jeden: V1, V2, V3… Opublikował ją John Sherman w 1991 roku.
Orientacyjnie (tabele przeliczeniowe różnią się między sobą o stopień, a czasem więcej):
- V0 ≈ 4
- V1 ≈ 5
- V2 ≈ 5+
- V3 ≈ 6A
- V4 ≈ 6B
- V5 ≈ 6C
- V6 ≈ 7A
Te skale przydają się głównie w skałach i do porównywania się z innymi. Na ściance najpewniejszym punktem odniesienia jest jej własna legenda. Jeśli zmieniasz boulderownię, nastaw się, że Twój „poziom” może się tam okazać o stopień wyższy albo niższy.
Na pierwszych wizytach nie przejmuj się skalą. Liczy się tylko to, że zaczynasz od najłatwiejszego koloru albo numeru. Wyceny na drogach z liną to osobny temat. Polską, francuską i amerykańską skalę dróg przeliczysz w przeliczniku skal wspinaczkowych.
Bouldering dla początkujących — pierwsza wizyta krok po kroku
Co zabrać i co wypożyczyć
- Wygodny strój: legginsy albo spodnie, które nie krępują kolan, i koszulka. Jeansy i sztywne spodnie przeszkadzają przy wysokim stawianiu nóg.
- Buty wspinaczkowe: na pierwszy raz wypożycz je na miejscu. Mają być ciasne, ale nie bolesne. Na start nie potrzebujesz butów „jak u zawodników”, które zginają palce.
- Magnezja: wiele ścianek ją sprzedaje lub wypożycza. Na pierwszy raz nie jest konieczna.
- Woda i coś do jedzenia: bouldering męczy szybciej, niż się wydaje.
- Krótkie paznokcie i bez pierścionków: biżuteria na palcach przeszkadza i może zranić.
Wejście na ściankę jest płatne. Ceny i godziny sprawdź na stronie wybranego obiektu. Przy pierwszej wizycie zwykle trzeba wypełnić oświadczenie i przeczytać regulamin, a niektóre ścianki proszą też o krótkie wprowadzenie od obsługi.
Rozgrzewka
Pięć do dziesięciu minut wystarczy: krążenia ramion, nadgarstków i bioder, kilka przysiadów, potem dwa lub trzy najłatwiejsze bouldery wspinane spokojnie, z pełną kontrolą. Palce i barki to części ciała, które na boulderingu dostają najmocniej. Nie zaczynaj od najtrudniejszej trasy „na zimno”.
Jak wybrać pierwsze bouldery
- Znajdź legendę kolorów i zacznij od najłatwiejszego poziomu.
- Przed próbą stań pod ścianą i przeczytaj boulder: gdzie jest start, gdzie top, którą ręką sięgnę po który chwyt.
- Zrób kilka łatwych boulderów, zanim spróbujesz czegoś trudniejszego. Na pierwszej sesji to zupełnie normalne, że trudniejsze kolory w ogóle nie wychodzą.
- Odpoczywaj między próbami. Kilka minut przerwy to standard, nie lenistwo.
Okiem instruktora: Na pierwszych zajęciach prawie każdy wspina się „na rękach”: ciągnie się w górę ramionami, a nogi wiszą albo szurają po ścianie. Po kwadransie przedramiona są twarde jak kamień i sesja się kończy. Proszę wtedy o jedno: zanim przełożysz rękę, postaw stopę wyżej i wstań na niej. Nogi są dużo silniejsze niż ręce, a dobre stawianie stóp to połowa techniki.
Jak bezpiecznie spadać i schodzić
Spadanie to część boulderingu. Każdy spada, także najlepsi. Dlatego warto od pierwszego dnia robić to dobrze:
- Najlepiej schodź, a nie skacz. Po zrobieniu topu zejdź po łatwych chwytach albo zejściem, jeśli boulderownia je ma. Skok z samej góry to niepotrzebne obciążenie dla kolan i kostek.
- Ląduj na obie stopy, z ugiętymi kolanami, i pozwól sobie przetoczyć się do tyłu lub na bok.
- Nie podpieraj się rękami z wyprostowanymi łokciami. To prosty sposób na uraz nadgarstka lub łokcia.
- Patrz, gdzie spadasz. Pod Tobą nie powinno być nikogo ani niczego: butelki, szczotki, telefonu.
Zasady na boulderowni, które warto znać od pierwszego dnia
Regulaminy różnią się w szczegółach, ale te zasady obowiązują prawie wszędzie:
- Nie stój i nie siedź pod kimś, kto się wspina. Materac to strefa lądowania, nie poczekalnia.
- Jedna osoba na jednej linii. Nie zaczynaj boulderu, który krzyżuje się z trasą osoby, która już jest na ścianie.
- Nie zostawiaj rzeczy na materacu: butelek, woreczków z magnezją, telefonów.
- Dzieci zawsze pod opieką dorosłego i nie biegają po materacach.
- Wchodzisz na ścianę tylko w butach wspinaczkowych (albo w obuwiu, na które pozwala regulamin).
- Szanuj kolejkę. Na popularnym boulderze ludzie próbują na zmianę. Po próbie odejdź z materaca.
Okiem instruktora: Na ściankach regularnie widzę dzieci biegające po materacach boulderowni, podczas gdy nad nimi wspina się ktoś dorosły. To najczęstsza przyczyna wypadków. Na moich zajęciach pierwszą rzeczą, którą ćwiczymy, jest zasada „patrzę w górę, zanim wejdę na matę”. Dotyczy to dorosłych tak samo jak dzieci.
Najczęstsze błędy początkujących
- Za długa pierwsza sesja. Po półtorej godzinie skóra na palcach i ścięgna mają dość, nawet jeśli głowa chce dalej. Na początek lepiej krócej i częściej.
- Za mocne ściskanie chwytów. Z czasem nauczysz się trzymać tylko tak mocno, jak trzeba.
- Wspinanie na ciągle zgiętych rękach. Gdy pozwala na to pozycja, prostuj ręce, aby oszczędzać siłę, i opieraj ciężar na stopach. Zginaj łokcie wtedy, gdy wymaga tego ruch lub utrzymanie pozycji. Nie wciskaj ich w przeprost i zachowuj kontrolę barków.
- Skakanie z topu zamiast schodzenia.
- Porównywanie się z innymi. Na boulderowni zobaczysz ludzi, którzy wspinają się od lat. Twoim punktem odniesienia jesteś Ty z zeszłego tygodnia.
- Za częste wizyty na starcie. Mięśnie regenerują się szybciej niż ścięgna i skóra. Na początek dwa razy w tygodniu to rozsądny rytm.
Czy bouldering jest dla mnie? (i dla dziecka?)
Bouldering jest dla Ciebie, jeśli:
- chcesz spróbować wspinaczki bez kursu i bez partnera;
- lubisz zadania do rozwiązania i krótkie, intensywne wysiłki;
- szukasz ruchu, który angażuje całe ciało, a nie tylko jedną grupę mięśni;
- nie przepadasz za wysokością, ale chcesz się wspinać (ściana jest niska).
Może nie być najlepszym startem, jeśli masz świeży uraz barku, nadgarstka, kolana albo stawu skokowego. Wtedy najpierw porozmawiaj z lekarzem lub fizjoterapeutą.
Wiek nie jest przeszkodą. Zaczynają i trzydziestolatkowie, i ludzie po pięćdziesiątce. Jeśli zaczynasz po trzydziestce, zajrzyj do poradnika jak zacząć wspinaczkę po 30-tce.
A dzieci? Bouldering bardzo dobrze sprawdza się na start, bo dziecko jest nisko i szybko oswaja się ze ścianą. Warunek: dziecko jest pod stałą opieką dorosłego, a najlepiej zaczyna w strefie dla dzieci, jeśli ścianka taką ma. Wiele ścianek ma osobne, niższe ściany z mniejszymi chwytami.
Najczęstsze pytania (FAQ)
Co to jest bouldering?
Bouldering to wspinaczka bez liny i uprzęży na niskich ścianach albo głazach. Zamiast liny bezpieczeństwo zapewnia gruby materac lub crash pad. Trasy są krótkie, ale wymagające: kilka do kilkunastu ruchów.
Co znaczy „boulder”?
Po angielsku boulder to głaz. We wspinaczce tak nazywa się też jedną trasę na boulderowni, czyli zestaw chwytów od startu do topu. Mówi się też „problem boulderowy”.
Czym bouldering różni się od wspinaczki?
Bouldering to odmiana wspinaczki. Różnica: w boulderingu nie ma liny ani asekuracji, ściana jest niska, a trasy krótkie. We wspinaczce z liną drogi są długie i potrzebna jest druga osoba, która asekuruje.
Czy bouldering jest bezpieczny?
Przy przestrzeganiu zasad tak. Najczęstsze urazy na boulderowni wynikają ze złego lądowania, skakania z topu i chodzenia pod osobami, które się wspinają. Schodź zamiast skakać, ląduj na ugięte nogi i nie stój na materacu pod innymi.
Co zabrać na bouldering pierwszy raz?
Wygodny strój, wodę i dobry humor. Buty wspinaczkowe i magnezję zwykle można wypożyczyć lub kupić na miejscu. Sprawdź wcześniej godziny otwarcia i regulamin ścianki.
Czy do boulderingu potrzebny jest kurs?
Nie. Do boulderingu nie trzeba kursu ani uprawnień. Kilka zajęć z instruktorem przyspiesza jednak naukę techniki i pomaga uniknąć typowych błędów, zwłaszcza w spadaniu.
Jak często chodzić na bouldering na początku?
Na start rozsądne są około dwie sesje w tygodniu, z dniem przerwy pomiędzy. Ścięgna i skóra na palcach potrzebują więcej czasu na adaptację niż mięśnie.
Czy można boulderować bez siły w rękach?
Tak. Na łatwych boulderach więcej pracy wykonują nogi niż ręce. Siła przyjdzie z czasem, a technika nóg jest ważniejsza na początku.
Co dalej po pierwszym razie
Jeśli po pierwszej sesji masz obolałe przedramiona i ochotę na więcej, jesteś w dobrym miejscu. Następny krok to poznanie podstaw wspinania w ogóle: technika nóg, wybór ścianki, wspinanie z liną i plan pierwszych tygodni. Wszystko to zebrałem w poradniku wspinaczka dla początkujących.
Jeśli mieszkasz w Warszawie i wolisz uczyć się pod okiem instruktora, prowadzę zajęcia na ściankach Makak, Murall Annopol i Murall Krakowska:
- dla dorosłych: indywidualne treningi wspinaczkowe;
- dla dzieci od 6 lat: wspinaczka dla dzieci w Warszawie.
Mateusz Kuba: instruktor sportu (wspinaczka sportowa), C4PC Level 1 (trening siłowy dzieci i młodzieży).